KINH
TẾ TỰ DO THỊ TRƯỜNG :
NHỮNG
NGUYÊN TẮC CĂN BẢN
Geneva, 21.08.2008. Cập nhật Geneva, 11.09.2015
Facebook : Phuc Lien Nguyen
CHỦ ĐỀ 1 này trình bầy Mô hình Kinh tế TẬP QUYỀN CHỈ HUY và định
mệnh tự hủy diệt của nó. Chúng tôi muốn so sánh Mô hình này với Mô hình Kinh tế
TỰ DO THỊ TRƯỜNG. Nền Kinh tế Tự do Thị trường có từ lâu đời trước Mô hình Kinh
tế TẬP QUYỀN CHỈ HUY, nên chúng tôi trình bầy trước để dễ hiểu cái lạc loài của
Kinh tế Tập quyền Chỉ huy.
Khi chưa có những Thể chế Chính trị cho một Xã hội, thì mỗi cá
nhân riêng lẻ đã phải kiếm sống cho thân xác của mình. Cá nhân đó làm Kinh tế
hoàn toàn TỰ DO, không chịu một can thiệp "Chính trị" nào. Cá nhân có
cái cuốc để làm phương tiện sản xuất như cuốc đất trồng trọt, thì cái cuốc hoàn
toàn là Tư Hữu của mình. Kết quả trồng trọt là kiếm được mấy củ khoai lang, thì
kết quả này cũng hoàn toàn do cá nhan ăn hay tặng cho ai ăn tùy ý.
Tóm lại, cá nhân có quyền TƯ HỮU đối với những phương tiên sản
xuất và tất nhiên những kết quả việc sản xuất của cá nhân ây tùy thuộc cá nhân
quyết định TIÊU THỤ hay tặng ai theo ý mình muốn.
Chúng tôi trình bầy NHỮNG NGUYÊN TẮC CĂN BẢN CỦA NỀN KINH TẾ TỰ DO
THỊ TRƯỜNG qua những điểm sau đây:
=> Can thiệp trực tiếp hoặc
gián tiếp của Chính trị
=> Tìm cách nuôi sống thân
xác cá nhân: nền tảng xây dựng Kinh tế tự do
=> Nguyên tắc đòi hỏi bởi những
ông tổ xây dựng nền Kinh tế Tự do và Thị trường
=> Không thể làm tréo cẳng
ngỗng, hay "râu ông nọ cắm cằm bà kia"
Can thiệp trực tiếp hoặc gián tiếp
của Chính trị
Với nền Kinh tế Tự do Thị trường, Chính trị chỉ được coi là một
Môi trường cho sự phát triển Kinh tế. Người làm Kinh tế nhìn thấy Môi trường
thuận lợi mà quyết định cho sự làm ăn. Cái Môi trường Chính trị cũng giống
những môi trường khác như Thiên nhiên, Khí hậu, Tập quán, Phong tục... Tỉ dụ:
cách đây trên 10 năm, Tập đoàn CIBA-GEIZY của Thụy sĩ muốn trồng cây sản xuất
thuốc tại Việt Nam. Loại cây đó có nguồn từ Ba-Tây và hợp với đất của những đồn
điền cao xu ở vùng đất đỏ Miền Nam. Khi đề nghị với Việt Nam, thì nhà nước CSVN
nhất định yêu cầu phải trồng cây đó tại Miền Bắc vì muốn tập trung Kinh tế về
Miền Bắc. CIBA-GEIZY đã bỏ cuộc. Khí hậu, đất đai là một môi trường thiên nhiên
để người làm Kinh tế quyết định làm ăn.
Nền Kinh tế Tự do Thị trường coi Chính trị-Luật pháp chỉ là Môi
trường (Environnement Politico-Juridique). Vì vậy, không thể lấy Chính trị để
quyết định cho những sinh hoạt Kinh tế. Yếu tố quyết định cho Kinh tế là Lợi
nhuận tối đa, trong khi đó Chính trị nhằm chiếm đoạt và bảo vệ Quyền lực Cai
trị.
Việc can thiệp của Quyền lực Chính trị vào quyết định đời sống
Kinh tế của Tư nhân là điều phải tránh. Quyền lực Chính trị hãy giữ đúng chức
năng của mình là tạo một Môi trường Chính tri-Luật pháp cho PHÙ HỢP
(Environnement Politico-Juridique ADEQUAT) với một hệ thống Kinh tế mà Dân lựa
chọn, nhằm nâng đỡ sự phát triển Kinh tế Tự do và Độc lập, chứ không nhằm bắt
Kinh tế phải phục vụ cho Chính trị, nhất là Chính trị độc tài.
Một số nhà Kinh tế phân biệt việc can thiệp TRỰC TIẾP và việc can
thiệp GIÁN TIẾP. Sự phân biệt này được đặt ra vì trào lưu lớn mạnh trước đây
của ý tưởng Xã hội tại những nước Tây phương. Đối với những nhà Kinh tế Tự do
Thị trường chính thống thì bất cứ sự can thiệp nào của Chính trị cũng đều mang
đến những tốn kém xã hội. Nhưng trước trào lưu lớn lên của ý tưởng Xã hội,
những nhà Kinh tế ấy có thể chấp nhận cho Nhà Nước đưa ra những Chỉ đạo Kinh tế
tổng quát (Directives économiques générales). Đứng về mặt Kinh tế tổng thể (Macroéconomie),
thì những nhà Kinh tế chính thống coi Nhà Nước cũng giống như những tác nhân
Kinh tế khác (Un des Agents (Acteurs) économiques), nghĩa là có những ảnh hưởng
trên Cung và Cầu ở Thị trường. Nhà Nước có những Thu nhập và có những Chi tiêu
như mọi tác nhân Kinh tế khác. Việc ảnh hưởng lên Kinh tế qua Cung và Cầu của
Thị trường được coi như là việc can thiệp GIÁN TIẾP. Nhà Nước có thể ảnh hưởng
vào Kinh tế qua những biện pháp thuế khóa hoặc qua những chi tiêu xây dựng.
Tóm lại, việc can thiệp TRỰC TIẾP của Chính trị vào Kinh tế là tối
kỵ trong hệ thống Kinh tế Tự do Thị trường. Tuy nhiên nền Kinh tế cũng cho phép
Chính trị đưa ra những Chỉ đạo Kinh tế tổng quát (Directives économiques générales)
và cho phép việc can thiệp GIÁN TIẾP như vừa trình bầy trên đây.
Tìm cách nuôi sống thân xác cá nhân:
nền tảng xây dựng Kinh tế tự do
Tại sao những sinh hoạt Kinh tế thuộc hệ thống Kinh tế Tự do Thị
trường lại chủ trương cấm cản việc can thiệp TRỰC TIẾP của Chính trị vào Kinh
tế như trên đã trình bầy ? Phần này và phần tiếp nối sau đây trả lời cho câu
hỏi vừa nêu ra.
Mọi sinh vật, thú vật, con người, khi chào đời, thì việc trước
tiên là phải ăn uống để bảo tồn thân xác mình và lớn lên. Không có ăn uống thì
thân xác đó chết. Thú vật cũng như con người phải tự kiếm ăn cho chính mình.
Đây là bắt đầu của nguyên tắc kiếm sống tự do và cá nhân. Cá nhân mang thân xác
riêng và có trách nhiệm với thân xác ấy nếu muốn sống. Khi mới sinh ra, chưa có
khả năng tự kiếm sống, thì có cha mẹ bao cấp. Con vật mới sinh ra chưa mở mắt,
trẻ con mới chào đời đã phải mang bản năng tìm ra cái vú của mẹ để bú mà sống.
Nhưng cha mẹ không thể bao cấp cho cuộc sống như vậy suốt đời của mình vì chính
cha mẹ cũng già yếu đi không còn đủ khả năng làm việc để bao cấp. Ngoài cha mẹ
ra, nói rằng Xã hội (người khác) có thể bao cấp nuôi sống thân xác mình suốt
đời, đó là điều không tưởng. Mỗi con vật, mỗi người phải lo tự làm ăn kiếm sống
với mồ hôi nhễ nhãi cá nhân mới mong nuôi sống thân xác mình, nhất là khi về
già, bệnh tật.
Việc mỗi cá nhân tìm cách nuôi sống thân xác riêng của mình là nền
tảng cho hệ thống sinh hoạt Kinh tế TỰ DO. Việc kiếm sống cá nhân đòi hỏi phải
có PHƯƠNG TIỆN làm ăn. Ở đây, chúng ta đặt ra vấn đề TƯ HỮU những phương tiện
kiếm sống. Mỗi con vật, tùy thức ăn phù hợp cho thân xác, mà biến hóa, tạo ra
những phương tiện kiếm ăn riêng của mình. Đây là tư hữu tự nhiên. Con chim hút
nhụy hoa, cần có mỏ dài. Con sư tử dạng chân ra đái để báo hiệu vùng đất săn
thuộc tư hữu của mình. Người nông dân có tư hữu cái liềm để cắt cỏ; anh ngư phủ
có tư hữu tấm lưới để bắt cá. Không thể tước đoạt những tư hữu PHƯƠNG TIỆN kiếm
sống cá nhân.
TƯ HỮU là nền tảng phát sinh hệ thống Kinh tế Tự do. Thực vậy, TƯ
HỮU là điều tự nhiên. Mà khi những phương tiện kiếm sống thuộc TƯ HỮU, thì hệ
luận trực tiếp là phải có TỰ DO xử dụng phương tiện, nếu không tư hữu không còn
ý nghĩa.
Mỗi cá nhân tự kiếm sống nuôi thân xác mình là điều tự nhiên và bó
buộc. Phương tiện kiếm sống là tư hữu, cách thế kiếm sống là do cá nhân quyết định
trong một Môi trường sống chung (Environnement Politico-Juridique) đòi hỏi phải
có TỰ DO SINH HOẠT KINH TẾ cho mỗi cá nhân. Nguyên tắc TỰ DO SINH HOẠT KINH TẾ
là một điều tự nhiên, chứ không đến từ một cấu trúc lý thuyết, từ một ý thức hệ
nào. Một ý thức hệ, cấu trúc từ suy tư của đầu óc, để bó buộc sự tự nhiên từ
bản năng thân xác, đó là một điều không thể chấp nhận.
Khi Quyền lực Chính trị, nhất là quyền độc tài của một nhóm người,
nhân danh một ý thức hệ, can thiệp TRỰC TIẾP vào tư hữu và vào quyết định kiếm
sống cá nhân, đó là điều không thể chấp nhận. Dùng quyền lực Chính trị độc tài,
dành độc quyền quản trị Kinh kế dù trực tiếp hay gián tiếp qua những Tập đoàn
Kinh tế Nhà Nước, mà không bao cấp cho cuộc sống thân xác cá nhân, đó là việc
vi phạm vào bản năng tự nhiên kiếm sống của từng người. Một CƠ CHẾ như vậy đối
với Kinh tế là một CƠ CHẾ VÔ LƯƠNG. Chúng tôi nói VÔ LƯƠNG bởi vì nếu cơ chế
còn bao cấp, thì còn có lương tâm.
Nguyên tắc đòi hỏi bởi những ông tổ xây dựng
nền Kinh tế Tự do Thị trường
Từ nền tảng cá nhân buộc phải kiếm sống cho thân xác mình, từ bản
năng tự nhiên TƯ HỮU phương tiện kiếm sống, từ hệ luận trực tiếp là TỰ DO xử
sụng phương tiện và từ tính cách ĐỘC LẬP quyết định sinh hoạt Kinh tế của mỗi
cá nhân, những ông tổ Lý thuyết gia đã xây dựng hệ thống Kinh tế Tự do Thị
trường. Nguyên tắc được các ông Tổ đó nhấn mạnh thiết yếu là KHÔNG ĐƯỢC CAN
THIỆP TRỰC TIẾP CHÍNH TRỊ VÀO KINH TẾ. Cái nguyên tắc thiết yếu này nhằm:
=> Bảo vệ sự TỰ DO và tính
cách ĐỘC LẬP của cá nhân trong sinh hoạt Kinh tế kiếm sống cho chính thân xác
của từng người (chứ không phải của ý niệm xã hội)
=> Phát huy sáng kiến kiếm
sống cá nhân và đẩy mạnh hiệu năng sinh hoạt kinh tế
=> Tạo sự phát triển Kinh tế
chung qua Thị trường Tự do trao đổi với sự cạnh tranh hiệu năng của những cá nhân
tham dự Thị trường.
Từ nguyên tắc này, những Lý thuyết gia xây dựng hệ thống Kinh tế
Tự do Thị trường đã đồng nhất về vị trí của Nhà Nước chỉ là Trung Lập hay Cảnh
Sát (Etat Neutre ou Etat Gendarme).
Qua những Thế hệ, những Lý thuyết gia sau đây giữ vững Nguyên tắc
không cho Chính trị can thiệp TRỰC TIẾP vào Kinh tế:
1) Thế hệ những Nhà Kinh tế Cổ điển Anh (les Classiques Anglais).
Đây cũng là những Ông Tổ sáng lập nền Kinh tế Tự do và Thị trường: Adam SMITH, David
RICARDO, Stuart MILL (Thế kỷ 17)
2) Thế hệ những Nhà Kinh tế Tân Cổ điển (cuối Thế kỷ 19-đdầu Thế
kỷ 20): Alfred MARSHALL, PARETTO, WALRAS
3) Nhà Toán học và Kinh tế gia lừng danh KEYNES sau cuộc Đại Khủng
hoảng Kinh tế 1929-1930. Ông tổ của Kinh tế TỰ DO THỊ TRƯỜNG lấy phía Cầu (Demande)
hướng dẫn phía Cung (Offre).
4) Thế hệ học trò của KEYNES, hậu Keynes (Post-keynesiens): Paul SAMUELSON
(Giải Nobel Kinh tế 1970), FRIEDMANN. Đây là nhưng Giáo sư Kinh tế và Cố vấn
cho Hoa kỳ. Họ dậy tại Trường Kinh tế Harvard.
Không thể làm tréo cẳng ngỗng
hay "râu ông nọ cắm cằm bà kia"
Mô hình Kinh tế TỰ DO THỊ TRƯỜNG cho một Xã hội có Luật lệ, thì
những Luật lệ cho sinh hoạt Kinh tế phải do chính những tác nhân Kinh tế đồng
thuận theo nguyên tắc Dân chủ, nghĩa là phải tạo một Môi trường chính trị--LUẬT
PHÁP DÂN CHỦ PHÙ HỢP (Environnement politico--JURIDIQUE DEMOCRATIQUE ADEQUAT).
Những khuynh hướng Chính trị tìm cách ảnh hưởng lên những Luật lệ Kinh doanh,
nhưng nếu những Luật lệ này không những không theo chiều hướng nâng đỡ phát
triển Kinh tế, mà còn có tham vọng bắt những tác nhân Kinh tế phải phục vụ cho
quyền lợi đảng phái Chính trị của mình hay cho những cá nhân chính trị nắm
quyền hành cai trị, thì đó là vi phạm những nguyên tắc căn bản của một nền Kinh
tế TỰ DO THỊ TRƯỜNG.
Như vậy, nền Kinh tế TỰ DO THỊ TRƯỜNG không thể nào đi đôi với một
Thể chế Chính trị độc tài độc đảng toàn trị. Không thể có trường hợp tréo cẳng
ngỗng, hay "râu ông nọ cắm cằm bà kia", nghĩa là Cơ chế độc tài độc
đảng toàn trị dám tuyên bố là mình theo nền Kinh tế TỰ DO THỊ TRƯỜNG ! Nếu muốn
tiến tới nền Kinh tế TỰ DO THỊ TRƯỜNG đích thực, thì buộc phải trao trả cho Dân
quyền định đoạt việc điều hành Xã hội, nghĩa là Dân thiết lập một Thể chế Dân chủ
đa nguyên đa đảng.
Geneva, 21.08.2008. Cập nhật Geneva, 11.09.2015
Facebook : Phuc Lien Nguyen
__._,_.___
Posted by: NGUYEN PHUC LIEN
